O toafa tetele o Asia

Toafa a Asia

O le toafa o le eria e toeitiiti leai se timuE ui lava e le o le mafuaʻaga lena e tatau ai ona tatou manatu o le toafa e leai se soifuaga o soʻo se ituaiga. E i ai, ma e pei lava ona i ai le toafa toafa ma toetoe lava leai flora po o manu vaʻaia, e i ai isi e toetoe lava, i a latou lava ala, o se togalaau aina.

A tatou vaʻai i le faʻafanua o toafa a le lalolagi, ua tatou iloa o loʻo iai le taua tele o toafa i North Africa ma le tele o Asia. I Asia e tusa ma le luasefulu-tolu toafa poʻo semi-toafa, toafa na anamua ma isi o loʻo fausiaina. Ae i ai nisi e tulaga ese ma taʻutaʻua ma latou lauiloa o toafa tetele o Asia.

Le Toafa Arapi

Toafa a Arapi

O lenei o le toafa tele, o 2.330.000 sikuea kilomita, lea e alu atu mai Yemen i le Fagaloa o Peresia ma mai Oman i Iraq ma Ioritana. O le toafa o loʻo tu i Sasaʻe tutotonu, sisifo o Asia, ma toetoe lava a uma ona nofoia le Arapi Peninsula. O lena timu vevelaE i ai mumu mumu, oneone oneone ma vevela e liusuavai i le ao, o le 46ºC, ma faʻapipiʻi i le po.

O nisi ituaiga o fugalaʻau ma manu vaʻaia ua taliaina e nonofo ai iinei ma isi ua fano ona o le tuputupu ae o taulaga ma faifai pea tagata tulimanu. O lenei toafa Asia e tamaoaiga i le teuina o le teio, phosphates ma kasa masani ma le suauʻu ma e i ai le manatu atonu o nei gaioiga o mea ia o loʻo teuina lona faʻasao.

Le Toafa o Gobi

Faafanua o le toafa o Gobi

O se toafa telē tele e nofo ai vaega o Saina ma Mongolia. O le Himalaya Mountains poloka ao e aumaia vai mai le Vasa Initia e pei ona i ai o se toafa matutu, toeititi leai se timu. E i ai lona lautele o 1.295 afe sikuea kilomita ma o le toafa tele i Asia.

O le Gobi e le o se toafa ma tele oneone ma tele o lona moega ua aliali mai papa. I le taimi lava e tasi o le a toafa maluluE mafai foʻi ona faʻamalo le maʻa ma e mafai foʻi ona e vaʻai atu i pupuni o le kiona. E mafua uma ona o i le maualuga maualuga, i le va 900 ma 1520 mita. -40ºC o se vevela ono i le taumalulu ma 50ºC i le taumafanafana e masani foi.

Toafa o Gobi

O le Gobi o se tasi o na toafa e le tu lelei ma faʻaauau pea ona tupu, ma e faia i ni tulaga faʻafefe ona o le vave gaogao gaioiga e te iloa. Ioe, e taʻutaʻua aua o le moega o le Malo Mongol, o le Genghis Khan.

Toafa o Karakum

Vaʻai i le ea o le toafa Karakum

Lenei toafa o loʻo i Asia tutotonu ma i le Take o lona uiga oneone uliuli. O le tele o le toafa o loo i le laueleele o Turkmenistan. E le tele lona faitau aofai foi e laitiiti lava le timu. I totonu o se atumauga, le Mauga o Bolshoi, lea na maua ai toega o tagata Stone Age, ma ni nai faʻafeiloaiga faʻafeiloaʻiga mo i latou oe filifili e sopoia.

Puta kesi i Karakum

O lenei toafa foi suauʻu ma kasa kasa faʻanatura. O le mea moni, totonu o iinei o le lauiloa faitotoʻa i Seoli, le O le lua o Darvaza, o se kesi faʻalenatura fanua na paʻu i le 1971. Talu mai lena taimi na tumau moliaga i luga o le mafuaʻaga, e aloese ai mai lamatiaga: e 69 mita le lautele ma 30 mita loloto.

Mulimuli, o selau tausaga le matua ala sopoʻia: o le Trans-Caspiano nofoaafi E mulimuli ile Silk Road ma na fau e le malo o Lusia.

Toafa o Kyzyl Kum

Toafa o Kyzyl Kum

O lenei toafa o loʻo i Asia Tutotonu ma lona igoa i Take Take lanu mumu. E saʻo ile va o vaitafe e lua ma o aso nei o loʻo nofoia fanua o tolu atunuʻu: Turkmenistan, Uzbekistan ma Kazakhstan. E i ai 298 afe sikuea kilomita.

Tele o lenei toafa e papaʻe oneone ma o loʻo i ai nisi oasi. I autafa o vaitafe e lua o loʻo lolomia ma i totonu o nei faʻataʻatiaga o loʻo i ai ni nuʻu o faifaatoʻaga.

Desert Takla Makan

Thakla Makan Desert

O lenei toafa o loʻo i totonu o Saina, i le Xinjiang Uyghur Autonomous Region, o se itulagi e toʻatele le au Mosalemi. E faʻataʻamilomiloina e mauga i matu ma sisifo faʻapea foi ma le Toafa o Goni lava ia e faʻataʻamilomiloina i sasaʻe. E nofoia se vaega o 337 afe sikuea kilomita ma sili atu nai lo le 80% o ona nofoaga maualuluga feʻaveaʻiga suia pea le laufanua.

Thakla Makan Desert Highway

Ua fausia e Saina se auala tele fesoʻotaʻi Luntai ma Hotan, lua 'aʻai. Pei o le toafa o Gobi, e taofia e le Himalayas ni ao mai fafo o se toafa matutu, ma ile tau malulu e mafai ona i lalo ole 20 ºC. E laʻititi lava le vai o faʻapea e aoga tele faʻasologa.

Toafa tuufua

Toafa tuufua

Al Thar e taʻua o le Toafa Sili a Initia ma o se vaega matutu e galue pei tuaoi masani i le va o Initia ma Pakisitana. O se toafa subtropical ma afai tatou te talanoa e uiga i pasene, sili atu ma le 80% o loʻo i totonu o Initia teritori o loʻo aofia ai le 320 afe sikuea kilomita.

O le Thar e i ai lona vaega matutu, i sisifo, ma le semi-toafa vaega, i sasaʻe, ma pupuni ma sina sili atu timuga. Tele o lenei toafa Initia o fesuiaiga maupuepue E sili atu le latou minoi aʻo leʻi oʻo i le vaitau o monson ona o le tetele o matagi.

O lenei toafa e tasi lona vaitafe, naʻo le tasi, o le Luni, ma o si tamaʻi timu e toʻulu e faʻatonuina ia Iulai ma Setema. E i ai nisi vaituloto vai masima lena faʻatumuina i timuga ma mouʻese i le vaitau o matutu. Ua filifilia e Pakistan ma Initia nisi o vaega e pei o "Nofoaga puipuia poʻo faʻasao faʻanatura". Anetelope, seila, mea fetolofi, asini vao, alope mūmū ma ituaiga eseese o manulele o loʻo nonofo ai.

O le Thar ei ai le uiga eseʻese na o le toafa sili ona nofoia i le lalolagi. Hindus, Mosalemi, Sikhs, Sindhis ma Kolhis nonofo, o nisi i Initia, isi i Pakistan, i le fua faatatau o 83 tagata i le sikuea kilomita oe ua tuuto atu i lafumanu ma faatoaga ma maua se tamaoaiga aganuu olaga e aofia ai tagata masani.

E te manaʻo e tusi se taʻiala?

O mataupu o le tusitusiga e tausisi ia tatou mataupu silisili o amio lelei faʻatonu. E lipotia se mea sese kiliki iinei.

Ia avea muamua ma faamatalaga

Tuʻu lau faamatalaga

o le a le lomia lou tuatusi imeli.

*

*